سيم علم مراصد كه پيش ايشان عبارتست از دوازده علم . علم فريضه ، علم فضيلت ، علم دراست ، علم وراثت ، علم قيام ، علم حال ، علم خواطر ، علم ضرورت ، علم سعت ، علم يقين ، علم غيب لدنى ، علم موازنه . چهارم علم حروف كه جفر جامع عبارت از آنست و علم دواير و نقاط در آن داخل ، پنجم علم فتوت . مقاله چهارم در علوم محاورى مشتمل بر هفت فن : علم محاوره ، علم تواريخ ، علم سير ، علم مقالات اهل عالم ، علم انساب ، علم مواقف و واقعات ، علم احاجى . قسم دويم از كتاب نفايس الفنون فى عرايس العيون در علوم اوايل متضمن هفتاد و پنج علم كه آن بر سى و سه فن نهاده شده چنانچه بدان اشارت افتد مرتب بر پنج مقاله : مقاله اولى در حكمت عملى مشتمل بر سه فن : علم تهذيب اخلاق ، علم سياست مدن ، علم تدبير منازل مقاله دوم در اصول حكمت نظرى مشتمل بر چهار فن : اول علم منطق كه آن را بر نه قسم نهاده‌اند : ايساغوجى يعنى مدخل منطق كه آن عبارتست از بحث الفاظ و كليات خمس ، قاطيغور ياس كه آن عبارت است از مقولات عشر ، باريرميناس كه آن عبارتست از ابحاث قضايا ، سولوجيموس « 1 » كه آن عبارت است از قياس ، انولوطيقا كه آن برهانست ، طوبيقا كه آن جدلست ، سوفسطيقا كه آن مغالطه است ، ريطوريقا كه آن خطابتست ، ابوطيقا كه آن شعر است و بعضى منطق را از فروع الهى نهاده‌اند چنان كه بدان اشارت كرده شد . دويم علم فلسفه اولى كه آن را دو قسم نهاده‌اند : علم امور عامه ، علم جواهر و اعراض وجودى و اعتبارى . سيم علم الهى كه آن را سه قسم نهاده‌اند . علم بواجب الوجود و نعوت جلال و

--> ( 1 ) - سيلوژيسم .